ژان شاردن ( مترجم : اقبال يغمايى )
1402
سفرنامه شاردن ( فارسى )
همچنين گرمابه و قهوهخانه مىسازند تا آنها را هم به اجاره واگذار كنند . پس از اتمام اينها به ساختن كاروانسرا آغاز مىنمايند ، و گاهى به جاى اينكه آن را به اجاره دهند وقف عام مىكنند . پس از پايان يافتن همه اين كارها به ساختن مسجدى كوچك مىپردازند تا خدا همهء مستغلات آنان را از هر بلا و آفت مصون بدارد ، و همواره لطف پروردگار شامل حالشان باشد . سرشت و فطرت و ذوق ايرانيان چنين است ، و اگر اندازهء داراييشان چندان باشد كه ساختن بناهاى عام المنفعهء ديگر را كفاف كند پس از ساختن بناهايى كه شرح كردم به ساختن پل ، ايجاد راههاى خوب ، و بناى كاروانسرا بر سر راه براى توقف و آسايش مسافران مبادرت مىورزند . همان كارهاى خير و عام المنفعهاى كه ميرزا رضى انجام داده است . منشى الممالك كه به معنى نويسندهء كشور مىباشد عنوان كسى است كه عهدهدار ثبت فرمانها و احكامى است كه با يكى از مهرهاى بزرگ ممهور شده است . پيش از اين به مناسبت دربارهء اين مهرها سخن گفتهام و آوردهام كه اين گونه فرمانها با خطّ زرين سرخ ، آبى ، سياه ، كه دنباله حروف با نقوشى زيبا پايان يافته بر كاغذهاى بزرگ نوشته مىشود . اين فرامين چنان ظريف و هنرمندانه نگاشته مىشود كه چنان مىنمايد آنها را با قلم مو نقش بستهاند . ميرزا رضى بزرگ مردى است دانا ، رايمند ، كريم گوهر ، نيكوكار كه سخنانش براى اهل سياست و حكومت ايران بسيار مغتنم است . از دودمانى اصيل و قديمى است . وى از اخلاف ذكور داناى معروف خواجه نصير الدين طوسى 1 است كه شهرتش در اخترگرى عالمگير است . وى به دو سبب ، نخست از جهت كثرت و وسعت دانش در علم هيأت ، و دو ديگر راهنمايى و تشويق هلاكوخان مغول 1 به تصرف مركز خلافت در بغداد ، معروف است . اين واقعه در قرن دهم و يازدهم اتفاق افتاده است . علّت دشمنى خواجه با خليفه و انگيختن خان مغول به تصرف مركز خلافت ، گرچه مهمّ و درخور توجه مىباشد اما چون اين موضوع شكافته نشده و در پردهء استتار باقى مانده در اروپا مورد توجه و گفتگو قرار نگرفته است . واقعه تصرف بغداد زمانى روى داد كه خليفه بغداد قسمت بيشتر آسيا را در تصرف داشت و در اين هنگام مستعصم خليفه بود . خواجه نصير كتابى را كه در علم رياضى و هيأت نوشته بود به وى تقديم كرد . اين كتاب پسند خاطر خليفه نيفتاد ، در